Ander werk

 Ander werk…

Naast mijn studie verlies- rouw- en stervensbegeleider werk ik als ZZP-er. Mijn bedrijf heet Stof Tot Nadenken. Mijn lief bedacht de naam in 2016, al tien jaar geleden!

Combi textiel en begeleiden. Jaren begeleidde ik mensen, en kwam de textiel “on the side”.

Na het overlijden van mijn man stopte het werk als begeleider. Dat ging even niet meer. 

Ondertussen werk ik als auditor voor iQ Coaches, waar ik voorheen begeleider was, en doe af en toe een EVC-traject voor EVC Centrum Vigor. En ik studeer. 

Er bleef toch iets wringen met betrekking tot het begrip “werken”: ik wil werk doen waar ik blij van word en wat voor mijn gevoel zin heeft.

Na wat gesprekken met Odette (Fijnbedraad) en Loes (iCoaching) kijk ik wat verder dan mijn neus lang is. Want met dat wipneusje van mij kom je niet zo ver…

Rondkijkend in mijn atelier zag ik ineens dat enorme stuk werk hangen: een lap roestbruin linnen op de rug van een lap prachtige handbedrukte stof die ik in Birmingham kocht 2 jaar terug. Ze waren al vastgeregen aan elkaar, ruim 1.10 breed en 3 meter lang.

Ik had in Birmingham schitterende jasjes gezien die met kantha waren doorgeregen, een prachtige techniek uit India. Maar die prijzen… ik dacht, dat kan ik zelf.

Met mijn nieuw visie op werk stelde ik mij voor, "Als ik dit nou eens als “werk” ga zien en er gewoon net zoveel tijd en aandacht aan geef als aan de studie en het andere werk? Wat zou er gebeuren?"

Het zakje met alle kleuren borduurgaren lag er nog: ik had een stuk van ongeveer 50 cm al doorgewerkt.

Ik heb mij geïnstalleerd met de verlaagde brede strijkplank; een perfect instrument voor grote stukken werk. De oude stoel van opa en oma erbij, perfecte werkhoogte en steun.

En bijna twee weken verder heb ik bijna twee meter doorgekantha’d. het geeft mij echt een diep geluk, dit. Meditatief de naald op en neer, dan eens groen, dan eens oranje of oker. Het geeft me vrede.

Straks maak ik er een jasje van. Kimonostyle, waar ik zo vreselijk van houd.

Verheug me nu al!

De zachtheid van een paardenbloempluisje

 Vanmorgen bracht ik jouw Grijze Dame weg.

Het voelde of ik opnieuw achter jou aanreed, achter de begrafenisauto.

Zwaarte in de benen, zwaarte in het hart.

Een onherroepelijke gang.

Ik aaide tijdens het rijden de stoel naast mij en noemde je naam.

“Ik vind het zo erg”, zei ik. “Het spijt me zo.”

 

Tussen Witharen en Ommerschans zag ik iets in de ster.

Een paardenbloempluisje… zachtheid.

Natuurlijk. Jij had me wel begrepen. Net als altijd.

 

Als ik ergens mee worstelde: een relatie die niet liep, werk dat me dwars zat, iets wat er gebeurd was en dat ik niet kon plaatsen.

De zachtheid waarmee jij mij vasthield. Mij bekeek. Mij aankeek.

Mij zag.

 

De Grijze Dame in de verkoop. Waarvan we altijd zeiden dat we dat nooit zouden doen.

Nee, “we” zouden dat niet doen.

Maar ik alleen kan haar niet houden.

Ze drinkt teveel en te duur, ze wil aandacht en zorg die jij met liefde bracht, maar die ik niet op kan brengen.

Het is niet leuk zonder jou.

 

Ik hoop met mijn hele hart dat er een derde eigenaar komt die net zo geniet van jouw Grijze Dame als wij het samen hebben gedaan.

Die er mee gaat rijden, gewoon, lekkere ritjes.

En die handige handjes heeft, om goed voor onze Dame te zorgen.

Ik ben blij dat jij dit zelf niet hebt hoeven doen, Bert.

En ik ben blij dat je mij even wat zachtheid stuurt, want wat zal ik onze Dame missen.

Ze was echt een deel van jou.

Stuur nog even een liefhebber als je wilt, ja?

 

 

Een rare week.

16 juni.

Het is tussen de ene en de andere trouwdag in.

Op 20 juni 1986, bijna 40 jaar geleden, trouwde ik met mijn eerste man. Nèt twee weken 21, en geen idee waar ik aan begon. Er vast van overtuigd dat wij, met Jezus samen, alles konden oplossen wat er nu nog niet in orde was.

Dat was veel. Ik bleef zeven lange jaren ontzettend mijn best doen om alles te regelen, op te lossen, hem gelukkig te maken en merkte steeds meer dat ik het niet kon. De diepe machteloosheid hakte er hard in, en rond mijn 27^e nam ik uiteindelijk de beslissing om te scheiden. Trouw zijn aan een man die alleen maar om zichzelf gaf, bleek niet te doen. Trouw zijn aan mijzelf was nog het enige dat mij restte. Volkomen gebroken begon ik aan een leven alleen.

Na een jaar of drie kwam er eindelijk wat ruimte na de diepe rouw die ik doormaakte. Ik werd straalverliefd op een andere man. Die was niet van mij alleen: hij was al getrouwd. Dat vond ik toen niet mijn probleem. Hij gaf mij een overweldigend gevoel van bemind worden. Dat was nieuw…

Toen ik mijzelf meer had ontwikkeld, me zekerder van mijzelf voelde en ik behoefte had aan meer dan hij mij kon bieden heb ik het uitgemaakt.

Toen kwam Bert. Mijn grootste liefde. Wij trouwden op 14 juni 2003.

Iedereen die ons ooit samen heeft gezien weet hoe ons huwelijk was. Goud. Bij hem hoefde ik niks op te lossen: hij was helemaal goed zoals hij was.

En nu die week tussen die twee data in.

De drie mannen zijn alle drie uit de tijd. De tweede ging het eerst. Het kwam mij ter ore via LinkedIn. Hij was ziek en stierf binnen een jaar. De derde ging als tweede: ook ziek, en binnen anderhalf jaar stierf hij. De eerste stierf het laatste. Waar hij destijds voortdurend mee dreigde, bracht hij eindelijk ten uitvoering, een paar maanden na Berts sterven. Zijn sterven bracht vooral opluchting teweeg.

Het is een beetje rare week. Ik heb eindelijk de smartphone van Bert in gebruik genomen. Hij had hem nèt voor hij ziek werd gekocht omdat hij zin had in een nieuw speeltje. In het hospice heeft hij hem gauw afbetaald, zodat ik hem kon gaan gebruiken. Mijn ouwe ding was hem een doorn in het oog. Toch heb ik het daar nog tot afgelopen week mee gedaan. Te moeilijk, om die van Bert te nemen.

Het is ook een rare week omdat afgelopen vrijdag weer een lief mens uit de tijd kwam. Ook ziek. En veel te vroeg. Mijn collega’s en ik zijn er aangeslagen door. We zoeken troost bij elkaar.

Het is een rare week. Alles komt voorbij: een zeer moeizaam huwelijk, een gouden huwelijk, rouw, dankbaarheid om wat ik heb en heb gehad...

Het is een rare week.

Zo vreemd

 Ik voel me zo vreemd, zegt hij, op mijn vraag hoe hij zich voelt.

Het is de derde keer dat hij bij mij komt voor gesprekken over de rouw die hij ervaart na de dood van zijn vrouw. De vorige twee keren heeft hij me verteld hoe gelukkig hun huwelijk was, hoe overweldigend haar ziekteproces en het sterfbed. Ze overleed bijna twee jaar terug.

Zij was sterk en zelfstandig. Net als hij. Ze waren in de veertig toen ze elkaar leerden kennen. Hij was eerder getrouwd geweest en gescheiden, zij had nog niet eerder een betekenisvolle relatie gehad. Beiden hadden ze een goede baan binnen het bedrijfsleven. Hij solliciteerde bij het bedrijf waar zij werkte en kwam haar tegen bij het inwerkproces. Hij was direct van haar onder de indruk. Na een paar gesprekken bij de lunch in de kantine vroeg hij haar of ze zin had in een kop koffie. Jazeker, zei ze, ik haal wel even. Hij schoot in de lach. Ze lachte mee toen hij uitlegde dat hij haar graag buiten het bedrijf wilde ontmoeten. Een heerlijke lach, zei hij erbij.

Na twee jaar gingen ze samenwonen. Het ging goed. Ze hadden een mooi leven samen, en genoten volop.

Richting haar pensioen kwam daar verandering in. Ze kreeg pijn in haar buik. Een ander voedingspatroon hielp niet. De huisarts verwees door voor onderzoek. Het bleek foute boel. Kanker.

Een chemokuur, bestralingen, een operatie, het mocht niet baten en ze stierf. Hij stond haar bij, en regelde alle hulp die ze nodig had zodat ze thuis kon sterven.

Na haar overlijden regelde hij verder: de begrafenis, de nalatenschap, afspraken met vrienden en familie. Na een maand ging hij weer aan het werk. Het thuiskomen in het stille huis was moeilijk, maar het ging. Elke week ging hij eten bij zijn zus en zwager, hartverwarmend, vertelde hij.

Langzamerhand werd het stiller om hem heen. Tot het bijna niet meer te dragen was en hij, via de huisarts, bij mij terecht kwam om te praten. Dat vindt hij moeilijk: van nature geen prater.

Hij voelt zich vreemd. “Nee”, zegt hij, “dat is niet correct omschreven. Ik voel me vervreemd.”

“Waarvan?” vraag ik. Hij vindt het een goede vraag. En moet even nadenken. Ik geef hem nog een kop koffie.

“Van andere mensen. En van mijzelf.” Er valt een stilte. Zijn gezicht vertrekt. Ik zie een immense pijn.

Hij probeert uit alle macht zich in te houden, maar dan roept hij het uit: “En van haar! Ik weet haar stem niet meer!” Hij huilt. Het klinkt alsof zijn hart breekt. Het doet mij zelfs pijn.

Als het na een minuut of zes stokt, fluistert hij “Waarom moest zij nou toch doodgaan? Ik weet niet meer hoe ik verder moet.”

Het blijft nog even stil. Hij snuit zijn neus. “Mag ik wat water?” Natuurlijk.

Na nog wat stilte zegt hij dat hij al die tijd niet zo heeft gehuild. Dat hij doodmoe is. Maar wel opgelucht.

“Dankjewel”, zegt hij, “dat je mij laat huilen.”

-----------------------------------------------------------------------------------

Er is plaats voor nieuwe cliënten in mijn praktijk!

www.stoftotnadenken.net

 

Koud zonder jou

 Het speelt steeds door mijn hoofd deze week, dat lied van André Hazes. “Het is koud zonder jou”. Met de karakteristieke uithaal, die “de snik” wordt genoemd…

André Hazes - Het Is Koud Zonder Jou (Live In Het Concert Gebouw Amsterdam / 1982)

En potverdikke nog aan toe, wat klopt dat.

De afgelopen week was het heet buiten. Maar ik had het koud. Die voetjes, niet warm te krijgen. Ik ben op een gegeven moment het onkruid gaan wieden in de volle zon, voor het huis. Dat hielp. Maar weer binnen, heel snel weer koud.

Rouw heeft enorme impact op je lijf. Dat heb ik dus afgelopen week gemerkt. Want wat ik niet doorhad eigenlijk, was dat het afgelopen donderdag anderhalf jaar geleden was dat Bert stierf.

Het lichaam spreekt het verdriet uit, dat is het.

Er zijn boeken over: “Van missen krijg je het koud” van Sandra Jongeneelen, en “Het rouwende lichaam”, van Mary-Frances O’ Connor. Je vindt er uitleg in, voorbeelden en adviezen.

Bij mij was het koud, afgelopen week. Zelfs bij 32 graden. En even, ook weer die diepe moeheid van het begin. Zonder er verder aan te denken bracht ik de Grijze Dame donderdag voor de APK naar de garage, en reed ik in de avond een mooie ronde.

Vrijdag, 3 lange dutjes en nog uitgeput. Huiswerk lukte helemaal niet want de executieve functies waren verdwenen in een soort vies papje. Vroeg naar bed, want zaterdag naar school in Utrecht.

Ik zag er vreselijk tegenop. Eerst al de trein, en dan de hele dag door. Het was zwaar.

Toen de docent in de middag vroeg of het wel ging braken de sluizen. Na een liefdevol gesprek ben ik naar huis gegaan.

Gelukkig hebben we de zonnebril. De tranen bleven maar lopen in de trein.

Om half zeven lag ik al in bed. Bijna het klokje rond later werd ik wakker.

Het drupt nog wat na, vandaag, en het blijft koud, zonder jou.

Hopelijk is het morgen beter. Dan weijt ’t wel weer veurbij…

En de wind mar weijen

 

 

Monument

 

Monument

Ergens in juli 2025 maakte ik een start met het kunstwerk “Monument van vergankelijkheid” in de tuin.

Ik gebruikte twee stukken tuingereedschap waar Bert mee werkte, bond ze tussen de bomen en zette er een schering in van zelfgetwijnd touw van raffia. Dat twijnen is intensief handwerk, op dezelfde manier waarmee ze in de oertijd al touw maakten van vezels die ze tegenkwamen. Ik vind het heerlijk om te doen.

De inslag maakte ik van snoeiafval. Allemaal uit eigen tuin, met de insteek dat het vanzelf vol zou raken tot bovenaan. Dat gebeurde niet. Het bleef ergens op driekwart steken. Er was denk ik nog wat tijd nodig.

De afgelopen winter was het stuk natuurlijk blootgesteld aan weer en wind, sneeuw, vorst en regen. Het verkleurde met de elementen mee.

Nu het voorjaar is, en het groen de grond uitschiet, zie ik iets gebeuren dat voor mij symbolische betekenis heeft… de grauwe kleuren van verweerd plantenafval lichten op door puur witte bloemen.

Het loopt parallel met voor mij de grauwe laag van verlies, waar nu merkbaar meer zachtheid ontstaat; de harde plantenvezels verteren voorzichtig en er komen nieuwe accenten.  

Net als bij mij vanbinnen. Hoewel verlies aanwezig blijft en zichtbaar is, groei ik er dwars door- en omheen. Soms in schril contrast. Maar het gebeurt wel…

Veranderde verbinding

 Het is er nog steeds, de verbinding die ik heb met Bert.

Het is anders dan voorheen, vanzelfsprekend.

Ik kan mijn liefde niet meer aan hem kwijt; zonder zijn fysieke aanwezigheid leven is een harde werkelijkheid.

Toch voel ik het nog steeds: als ik aan hem denk, als ik een foto zie, of als er iets gebeurt wat mij aan hem herinnert. Het verzacht dan in mij.

Die harde werkelijkheid wordt zichtbaar in het nieuwste werk dat ik vandaag heb gemaakt.

Het bestaat uit één van de plavuizen die we mee hebben genomen uit Zeewolde.

De nieuwe keuken die we in 2008 lieten maken door neef Peter had deze plavuizen op de vloer. Er was nog een stapeltje over, en die namen we mee.

Toen we hier in Ommen de tuin veranderden hebben we ze op de rand van de grote bloembakken laten plakken. Er bleven nog een paar over. Die gebruik ik bij ecoprinten op papier: bladeren tussen papier, heel stevig vastbinden tussen de plavuizen en koken…

Zo had ik er een paar gebruikt. Ze lagen de hele winter bij de tuindeur. Ik zag vorige week dat er eentje was gebroken.

Die bleef in mijn hoofd hangen.

Ik nam de twee helften mee naar binnen om te drogen. Ik dacht, ze moeten een nieuwe verbinding krijgen, net als Bert en ik…

Dus heb ik ze vandaag opnieuw verbonden. Met zelf getwijnde raffia.

Ze zitten weer aan elkaar vast. Anders dan voorheen. De breuklijn is te zien. Maar door het touw er omheen te knopen is de verbinding opnieuw gerealiseerd.

Anders, maar niet minder stevig. Anders, maar niet minder daar. Anders, en van een fragiele schoonheid.